Кочкыш сода, очыни, тендан кладовойышто эн универсал продукт. Тыгак натрий бикарбонат семын палыме, кочкыш содо — тиде щелочной соединений, тудым кислота дене (мутлан, уксус, лимон сок але ӱй) вашталтыме годым углекислый газын изирак пузырьковжо лектеш, тудо маффин, киндым да печенье-влакым пушкыдо да йӱштӧ лийже манын, йӱлалташ келшен толеш.
Но тудын кучылтмашыже йӧратыме тортым да печеньым ямдылыме деч торашке кая. Кочкыш содын пӱртӱс абразивный текстуржо да химий свойствыжо тудым пӧрт йыр эрыкташ келшен толеш, поснак лавырам мушмо, ӱпшым кораҥдыме да пеҥгыде ӱпым кораҥдыме годым. «Сода — экономичный да экологий шотышто йӧнан эрыктыме йӧн», — ойла «Молли Мейд» компанийын президентше Марла Мок. «Тиде тыгак универсал мушмо средства, тудо тӱрлӧ мушмо пашам шуктен кертеш».
Ме тендан пӧртдам эрыкташ кочкыш содым кучылтмо шотышто эн сай каҥашым налаш манын, эрыктыме шотышто эксперт-влак дене мутланенна.
Шӱкшак лончышто жап эртыме семын пӱртӱс ӱпш лектеш. Туге гынат, кӧргыштӧ икмыняр кочкыш содым оптен, ӱпшым кораҥдаш лиеш. «Тый тыгак тудым вӱд дене лугаш да кӧргӧ гыч ӱпшым эрыкташ да кораҥдаш спрей семын кучылташ лиеш», — ойла Алисия Соколовски, Aspen Clean-ын президентше да со-генеральный директоржо.
Кочкышым кочмо сода — тиде пайдале отбеливающий да лавырам кораҥдыше, а южгунам йӧратыме керамике кружка гыч кофе ден чайым кораҥдыме деч нелырак уке. Кружкашке кочкыш содым оптыза да вӱдыжгӧ губко дене ласкан мушса, манеш Соколовский.
Пешкыде решотка-влак йӱлен да йӱлен кертыт. Кочкышым ямдылыме годым нунын деке ӱй, ӱй, ӱй да молат куштылгын пижын кертыт. «Решка-влакым кочкыш содо да шокшо вӱд дене ванныште йӱлалтыза», — манеш Соколовский. — Икмыняр шагат гыч нуным щётко дене мушса.
Тӱҥ шотышто, кочкыш содым уксус гай кислота дене вашталтыме деч утлаш кӱлеш, вет нуно йӱлалтен кертше пузырьков-влакым ыштен кертыт. Но кунам дренаж начарын локтылалтын, тиде реакций полшен кертеш. Пел стакан кочкыш содым йӱкшыктараш, вара пел стакан ош уксусым оптыза. Дренажым петырен, 30 минутлан шинчаш пуыза. «Вара шокшо вӱд дене шӱкшакым мушса», — манеш Соколовский.
Кочкыш содын пӱртӱс абразивный койышыжо тудым чапле затирка мушмо средствам ыштат. Сода ден вӱд гыч паста ыштен, шемемше затирка ӱмбаке ӱштылаш лиеш, вара пӱй щётко дене ӱштылаш лиеш.
Мутат уке, тендан туалетым эрыкташ посна туалетым мушмо средствам кучылташ лиеш, но утларак пӱртӱс да экологий йӧн дене ӱпым кораҥдаш да туалетым свежа кучаш — кочкыш содым кучылташ. Туалетыш кочкыш содым оптыза, икмыняр жап шинчаш пуыза, вара туалет щётко дене ӱштыза.
Вургемым кочкыш содо дене ончылгоч обрабатыватлымаш — вургем гыч пеҥгыде ӱпым кораҥдыме тыглай да пайдале йӧн. «Вургемым шокшо вӱдыштӧ да кочкыш содым икмыняр шагат але йӱдым йӱлалтыза», — ойла Соколовский.
Тылеч посна, тендан тыглай мушмо средстван эрыктен кертме куатшым кугемдаш лиеш, тендан прачечный рутинышке кочкыш содым ешарен. «Вургемым мушмо радамышкыда кочкыш содым ешарымаш ӱпым кораҥдаш да ош тӱсым волгыдырак ышташ полша», — ойла Дайерс.
Кочкыш содым мушмо годым вургемым мушмо деч ӧрдыжкӧ кучылтыт — тудо тыгак тендан мушмо машинадам сайын эрыктен кертеш. «Барабаным эрыкташ да ӱпшым кораҥдаш яра цикл годым кочкыш содым кучылтман», — ойла Соколовский.
Пеҥгыде йӱлен пытыше ӱзгарым мушкаш кочкыш содым кучылтман. «Печке, лончым да моло кухньысо ӱзгарым эрыкташ кочкыш сода пеш сай», — ойла Дайерс. «Тыглай кочкыш сода ден вӱд гыч паста ыштен, тудым кочкышым ямдылыме ӱзгарыш ӱштыза. 15-30 минутлан кочкышым ямдылыме ӱзгар ӱмбалне шинчаш пуыза, вара кодшо ӱзгарым мушкаш».
Душ омса-влак известняк да минерал руашлан эҥертат. Душ омсам уэш волгалтараш манын, уксус ден кочкыш содын ӱпшым кучылтман. Томми Паттерсон, Glass Doctor компанийын у продуктым ыштыме да технический туныктымо шотышто директоржо, лишыл верланыше компанийыште, ондак кагаз ӱмбалым шокшо ош уксус дене йӱлалташ да омсашке да корно ӱмбаке ӱштылаш темла. Вара 30 гыч 60 минут марте шинчаш пуыза. «Уксусын изишак кислотан улмыжо тудлан минерал руашым пурташ да эрыкташ йӧным пуа», — манеш тудо. Вара омсам вӱдыжгӧ ӱштӧ але кочкыш содым ӱштымӧ губко дене ласкан ӱштыза. «Пеш пеҥгыдын ит муш, уке гын ӱштылат», — манеш Паттерсон.
Пытартышлан, уксус ден кочкыш содым кораҥдаш манын, омсам дистиллированный вӱд дене мушса. «Известняк кодеш гын, чыла ӱпшым кораҥдымешке, кочкыш содым эрыкташ угыч ыштыза», — манеш тудо.
Коверым эрыкташ кочкыш содын дезодорант свойствыжым кучылтман. Ковер ӱмбаке кочкыш содым ӱштыза, икмыняр минутлан шинчаш пуыза, вара пылесос дене мушса.
Тазалыклан матрасым эрыкташ кӱлешан (вет тудлан шуко жапым эртарат). Матрац ӱмбаке кочкыш содым ӱштыза да икмыняр минутлан шинчаш пуыза, вара пылесос дене мушса, матрас гыч ӱпшым кораҥдаш манын. Але, лавырам кораҥдаш кӱлеш гын, уксус ден кочкыш содым лугыза. Ондак уксусым лавыра ӱмбаке шавыза, вара ӱмбакыже кочкыш содым шавыза. Тудым ӱштӧ дене леведын, пылесос дене мушмо деч ончыч икмыняр шагат шинчаш пуыза.
Йӱштӧ ӱпшым кораҥдаш манын, йолчием ӱмбаке кочкыш содым ӱштыза. Туфльым чийыме деч ончыч газировкым ӱпшаш гына шарныза.
Кочкыш але ӱй дене темше гын, плитке-влак лавыран лийын кертыт. Плиткым кочкыш содо ден вӱд дене ӱй дене эрыктен, лавырам кораҥдаш да плиткым ару состоянийыш пӧртылташ лиеш. Но шарныза: южо плита, мутлан, лывырге стакан дене, куштылгын ӱштылеш. Вес тӱрлӧ мушмо средствам кучылтман.
Пу гыч ыштыме пӱчкедыме ӱстелым сай состоянийыште кучаш икмыняр тыршымашым йодеш. Пӱчкедыме ӱстелым пел лимон да изишак кочкыш содо дене ӱштын, эрыктен кертыда. Тиде лавырам волгалтараш да кодшо ӱпшым кораҥдаш полша.
Холодильникыште ӱпшым кораҥдаш манын, пакет гыч кочкыш содым лукташ ок кӱл. Эн яшлыкыште кочкыш содо сетчатый вел панель дене толеш, тудо кагаз яшлыкын леведышыжым кораҥдаш йӧным пуа, тор велжым почын пуаш манын. Иктым холодильникыш пыштыза да тудын дезодорант магийжым ышташ пуыза.
Нержавейке гыч ыштыме шем раковиным, ӱзгарым да приборым у гай ышташ манын, кочкышым ямдылыме содым кучылтман. Раковина-влаклан: раковиныш шуко кочкыш содым оптыза, вара вӱдыжгӧ микрофибра дене але губко дене лавырам да лавырам мушса, вара йӱштӧ вӱд дене мушса. Кран гай прибор ден ӱзгар-влаклан эн ончыч вӱдыжгӧ ӱмбал ӱмбаке кочкыш содым ӱштыман да нержавеющий полатым ару да йылгыжше лийже манын, ласкан ӱштыман.
Пӱртӱс да экологически яндар йӧн дене пӱртӱс яндарлыкым пӧртылташ ший тыглай ыштен паста кочкыш содо да вӱд. Шийым кочкыш содо паста дене йӱлалтыза да икмыняр минутлан шинчаш пуыза (пеш лавыртыме шийлан 10 минут марте). Вара йӱштӧ вӱд дене мушман да ӱштӧ дене ласкан ӱштыман.
Посна гын, тендан шийда окисляться да патина вияҥеш да те тудым арален кодаш шонеда. «Сода южо ший арвер гыч, мутлан, шергакан кӱ але сӧрастарыме арвер гыч, патиным кораҥден кертеш», — ойла Соколовский. «Кумшо ӱмбалне кӱлеш патиным арален кодашлан ший мушмо але полироватлыше вургемым кучылташ сайрак».
Секрет огыл, кочкышым аралыме контейнер-влак ятыр гана кучылтмо деч вара локтылалт кертыт, мутлан, ужар соус гай кочкыш веществам аралыме годым. Посудомоечный машинаште мушмо ситен огыл гын, лончыш икмыняр кочкыш содым да вӱдым оптыза да йӱдым шинчаш пуыза. Эрлашыжым эрдене кочкыш содо паста дене мушса да у, лавыран контейнер дене куанен илыза.
Но кочкыш содым кучылтмо годым шекланен лийза, вет тудын абразивный койышыжо пӧрт йыр чыла эрыкташ ок лий. «Сода — абразив, сандене тудо стекло ӱмбалым, мутлан, зеркало але окна, южо лапка ӱмбалым але ямде пу мебельым/леведышым эрыкташ ок йӧрӧ», — ойла Мок. Тыгак тудым алюминий ӱзгар, пӱртӱс кӱ ӱмбал, шӧртньӧ дене леведме арвер, электрон ӱзгар але шергакан кӱ, мутлан, жемчуг ден опал ӱмбалне кучылташ ок лий.
«Алюминий але мрамор гай куштылго ӱпшалтше ӱмбалым эрыкташ ида лий», — ойла Дайерс. Сода тыгак южо материал дене, мутлан, алюминий дене, реакцийыш пурен кертеш, тидлан кӧра тӱсшӧ вашталтеш.
Конешне, тендан пӧрт да йырым-йырысе кумдыкым эрыкташ кочкыш содым кучылтмо годым лӱдыкшыдымӧ лияш шонеда, сандене тыгай продукт дене кочкышым кочмо содым ида лугыза.
Южо случайыште, нине вещества-влакым вашталтыме дене тыглай гына кочкышым ямдылыме сода шагалрак пайдале лиеш. Тыге лиеда, мутлан, тудым спирт дене лугаш. Но моло годым осал химий реакций лийын кертеш. Кислород да моло токсичный газ-влак лектын кертыт, кунам кочкыш содым петыралтше контейнерыште перекись водорода, аммиак, хлор отбеливатель але химий мушмо средства дене вашталтат.
Шукыж годым, вӱдым кочкыш содо дене гына луген, кӱлеш эрыктен лектышыш шуаш лиеш.