Швецийысе Чалмерс лӱмеш технологий университет электротранспорт батарейым перерабатыватлыме у йӧн нерген увертара. Тиде процесслан дорогостоящий але осал химий вещества ок кӱл, вет шымлызе-влак кушкыл кугыжанышыште улшо органике кислотан щавелевый кислотам кучылтыныт.
Процесс электротранспортын батарейже гыч 100% алюминийым да 98% литийым пӧртылтен кертеш, палдара университет. Тиде тыгак никель, кобальт да марганец гай шергакан сырье-влакын йоммыштым иземда.
Чалмерс университетын батарейышке перерабатыватлыме лабораторийыштыже ик команде шем веществам, батарейыште кӱлешан активный материал-влакын порошок гай ӱпшым, щавелевый кислота дене обрабатыватлаш тӧчен. В частности, ме Volvo электромобиль батарей нерген ойленна. Заметкыште тиде процессым «кофем ямдылыме» манын возымо. Чынжымак, чылажат ятырлан нелырак, вет щавелевый кислота процесс кӱлеш эффектым пуаш манын, температур, концентраций да жапым раш ойырен налаш кӱлеш. Мут толмашеш, щавелевый кислота ревень ден шпинат гай кушкыллаште уло.
«Кызыт марте тыгай кугу литийым щавелевый кислота дене ойыраш да чыла алюминийым кораҥдаш келшыше условийым иктат муын огыл. Вет чыла батарейышке алюминий уло, сандене моло металлым йомдарен огыл, тудым кораҥдаш кӱлеш». манеш университетысе химий, умылтара Лия Рукетт, кафедрын аспирантше.
Кызыт кучылталтше гидрометаллургий процесслаште шем вещества-влакым неорганический кислоташте эрыктат. Вара алюминий ден кӱртньӧ гай «примеси-влакым» кораҥдат да кобальт, никель, марганец да литий гай чолга материалым луктыт.
Туге гынат, швед шымлызе-влак палемдат, кеч изи кугыт дене кодшо алюминий ден кӱртньӧ икмыняр эрыктен ошкылым йодеш, да процессын кажне ошкылжо литий йомдарымашыш конден кертеш. У йӧн дене пайдаланен, шымлызе-влак радамым вашталтеныт да эн ончыч литий ден алюминийым иземденыт. Тиде нунылан у батарейым ышташ кӱлшӧ шергакан металл-влакым йомдарымашым иземдаш йӧным пуа.
Вес ошкылым тыгак кофем йӱмӧ дене таҥастараш лиеш: алюминий ден литий вӱдыштӧ улыт гын, моло металл-влак «пеҥгыде» верыште кодыт. Тиде процессын вес ошкылжо — алюминий ден литийым ойыраш. «Вет тиде металл-влак пеш тӱрлӧ койыш-шоктышан улыт, ме нуным ойыраш неле лиеш манын огына шоно. Мемнан йӧн — батарейышке перерабатыватлыме перспективный у йӧн, тудым, мутат уке, умбакыже шымлаш кӱлеш», — каласен Рукетт.
«Мемнан неорганический химий вещества-влаклан альтернатива кӱлеш. Тачысе процесслаште ик эн кугу нелылык — алюминий гай кодшо материалым кораҥдымаш. Тиде инноваций йӧн, тудо шӱкшакым кучылтмо отрасльлан у альтернативым пуэн кертеш да кушмашым чарен шогышо проблемым решатлаш полша», — каласен кафедрын профессоржо. Мартина Петраникова Туге гынат, тудо ешарен: йӧн умбакыже шымлаш йодеш: «Тиде йӧн кумдаҥдаш лиеш гын, лишыл ийлаште тудым промышленностьышто кучылташ лиеш манын ӱшанена».
2011 ий гыч ме журналист кумыл да усталык дене электротранспортым вияҥдыме нерген возена. Отрасльыште вӱдышӧ специалист СМИ семын ме эн кӱкшӧ качестван, мероприятий-влакым тичмашын ончыктена, тиде технологийым писын вияҥдыме рӱдӧ платформо семын служитлена. Увер, фоновый информаций, водительский отчет, интервью, видео да рекламе информацийым пурта.