ProPublica — тиде коммерческий огыл увер организаций, тудо властьым пудыртымым шымлаш тырша. Эн ончыч мемнан эн кугу историй-влакым налашлан возалтына.
Ме эше отчетым ыштена. Тендан иктаж-могай информацийда уло мо, кузе лукмо продукцийым тариф деч эрыкан спискыш пуртымо? Сигнал гыч Роберт Фатуречи дене 213-271-7217 номер дене кылым кучен кертыда.
Тиде тылзе тӱҥалтыште президент Дональд Трамп у тариф-влакым кумдаҥдыме нерген увертарымеке, Ош пӧрт 1000 утла продукцийын спискыжым луктын, кудышт пошлиным тӱлымӧ деч посна лийыт.
Спискыш пуртымо материал-влак кокла гыч иктыже — полиэтилентерефталат, тудым ПЭТ-смола семын палат, пластикан бутылкым ышташ кучылтмо термопластик.
Раш огыл, молан компаний санкций деч эрыкан лийын, да отрасльысе чиновник-влакат огыт пале, молан санкций-влак лектыныт.
Но тудын ойырен налмыже — Coca-Cola-н бутылкыштыжо Reyes Holdings-лан сеҥымаш, США-се ик эн кугу частный компаний, тудын озаже кок иза-шольо улыт, нуно республикысе пашалан миллион дене долларым пӧлекленыт. Шукерте огыл компаний шке тарифшым аралаш манын, Трампын администрацийже дене чак кылдалтше лоббировать фирмым налын, ончыктат записи.
Раш огыл, компанийын лоббироватлымашыже отказым йодмашыште рольым модын мо. Reyes Holdings да тудын лоббистше-влак ProPublica-н йодышыжлан вигак вашештен огытыл. Ош пӧрт тыгак комментарийым пуаш тореш лийын, но южо отрасльын еҥже-влак администраций деч кораҥмаш йодмашым шӧрен манын ойленыт.
Спискыш смола-влакым умылтараш лийдыме пуртымаш ончыкта, кузе США-н правительствыжын тарифым палемдыме процессше раш огыл. Тӱҥ заинтересованный лица-влак пычкемышыште кодыт, молан южо продукцийлан тарифым тӱлаш кӱлеш, а южыштлан — уке. Тариф ставкын вашталтмыжлан раш умылтарымаш уке. Администрацийын чиновникше-влак тариф нерген ваштарешла уверым пуэныт але тыглай йодышлан вашмутым пуаш тореш лийыныт.
Процессыште рашлык укелык торгайыме эксперт-влак коклаште тургыжланымашым луктын: политический кылым кучышо компаний-влак петыралтше омса почеш налог деч посна налын кертыт.
«Тиде коррупций лийын кертеш, но тыгак некомпетентность лийын кертеш», — тарифыш ПЭТ-смола пуртымо нерген тариф политике дене пашам ыштыше лоббист каласен. — Чынжымак, тыге вашкен, мый ом пале, кӧ Ош пӧртыш тиде спискым чылан дене каҥашаш миен.
Трампын икымше администрацийже годым тариф деч эрыкым кычалме шотышто официальный процесс лийын. Компаний-влак шӱдӧ тӱжем йодмашым пуэныт, нунын продукцийыштым тариф деч эрыкташ кӱлмӧ нерген ӱчашеныт. Тарифым палемдыме процессын механикыжым утларак келгын тергаш манын, йодмаш-влакым калыклан увертареныт. Тиде рашлык академик-влаклан варажым тӱжем дене йодмашым лончылаш да рашемдаш йӧным пуэн: республикысе политический донор-влаклан утларак эрыкым налаш йӧн уло.
Трампын кокымшо срокыштыжо, кеч кызытеш, тарифым луштараш йодмашым пуымо шотышто формал процесс уке. Отрасль вуйлатыше ден лоббист-влак петыралтше омса почеш пашам ыштат. Уолл-стрит джорнал редакций кодшо арняште «процессын непрозрачностьшым» «Вашингтон куп гыч шонымаш» дене таҥастараш лиеш манын лӱмден.
Трампын у тарифше-влакым официально увертарыше исполнительный приказ чыла гаяк эллан 10% базовый тарифым шында, тыгак фармацевтике, полупроводник, чодыра озанлык, кӱртньӧ, кӱлешан минерал да энергетике секторлаште ыштыме продукций семын кумдан палыме. Спискыште ойыртемалтше продукт-влакым ончыктымо, кудышт деч посна лийыт.
Туге гынат, ProPublica-н спискым ончен лекмыж годым пален налме: шуко арвер тыгай кумда категорийлашке пурен огыл але нигузеат келшен огыл, а южо арвер, кудышт тыгай категорийлашке пуреныт, арален огытыл.
Мутлан, Ош пӧртын эрыкан лийме спискыштыже асбестын эн шуко тӱрлӧ видшым авалта, тудо тӱҥ шотышто кӱлешан минераллан ок шотлалт да эрыкан лийме категорий-влак кокла гыч иктыжат ок пуро. Канцерогенный минерал тӱҥ шотышто национальный лӱдыкшыдымылыклан але США-н экономикыжлан кӱлешан огыллан шотлалтеш, но тудым эше хлорым ышташ кучылтыт, но Байденын администрацийжын йырым-йырысе средам аралыме шотышто агентствыже кодшо ийын тиде материалым пурташ чарен. Трампын администрацийже Байден жапысе южо ограниченийым пӧртылтен кертеш манын палемден.
Американ химий советын пресс-секретарьже, промышленность группо, тудо ончыч тыйым ваштареш лийын, молан манаш гын, тудо хлор промышленностьлан эҥгекым ыштен кертеш, манын группо лоббировать асбест тариф деч эрыкан да ок пале, молан тудым пуртымо. (Кок кугу хлор компаний тыгак шке увертарыме формыштышт тариф-влаклан лоббироватлымыштым ончыктен огытыл.)
Спискыште улшо моло арвер-влак, кудышт эрыкан огытыл, но лӱдыкшӧ деч шагалрак улыт, нунын коклаште коралл, раковина да каракатицын шылже (каракатицын ужашыже, кудым вольыклан кочкыш ешартыш семын кучылташ лиеш).
ПЭТ-смола тыгак нимогай эрыкан категорийыш ок пуро. Эксперт-влакын мутышт почеш, правительстве тудым энергетике продуктлан шотла, вет тудын ӱзгарже-влак нефть гыч улыт. Но тыгаяк изи стандартлан келшыше моло продукт-влак огыт пуро.
— Ме чыланат гаяк ӧрмалгенна, — каласен Ральф Васами, ПЭТ-смола ассоциацийын исполнительный директоржо, ПЭТ-индустрийлан торгайыме группо. Тудо каласен, смола эрыкан категорийыш ок пуро, тыгай продукцийлан упаковкым пуртымо огыл гын.
Запись-влак ончыктат, кодшо ийын нылымше кварталыште, Трамп сайлымашыште сеҥыме жапыште, Coca-Cola компаний Reyes Holdings тариф-влакым лоббироватлаш Ballard Partners компанийым налын. Тений икымше кварталыште, Трампын инаугурацийже жапыште, записи-влак ончыктат: Баллард тариф-влаклан торгайыме политикым ыштыше торгайыме департаментлан лоббироватлаш тӱҥалын.
Фирме Трампын администрацийже дене пашам ышташ шонышо компаний-влаклан йӧратыме верыш савырнен. Тудо Трампын шке компанийже, Трамп организаций, верч лоббироватлен, да тудын пашаеҥже-влак коклаште администрацийын кӱшыл чиновникше-влак улыт, мутлан, генеральный прокурор Пэм Бонди ден штабын начальникше Сьюзи Уайльс. Фирмын негызлышыже, Брайан Баллард, Трамплан оксам погымо шотышто лектышан еҥ, кудым Politico «Трампын Вашингтоныштыжо эн влиятельный лоббист» манын. Тудо фирмыште кок лоббист кокла гыч иктыже, кудыжо Рейес Холдингслан тарифым лоббироватлен, федерал увертарымаш записи почеш.
Крис ден Джуд Рейес, Рейес Холдингс почеш миллиардер иза-шольо-влак, тыгак политике дене лишыл кылым куча. Кампаний финанс нерген увертарыме документ-влак ончыктат: нуно южо демократ кандидатлан ​​пӧлекым ыштеныт гынат, нунын политический надырышт шукыжо республиканский-влаклан каен. Трампын тӱҥ сеҥымашыже деч вара Крис Рейесым Мар-а-Лаго олашке Трамп дене вашлияш ӱжыныт.
ПЭТ-смола деч эрыкан лиймаш Reyes Holdings-лан веле огыл, тыгак моло компаний-влаклан, кудышт смола дене бутылкым ышташ налыт, тыгак тудым кучылтшо напитке компаний-влакланат пайдале улыт. Тений тӱҥалтыште Coca-Cola-н генеральный директоржо алюминийлан у тариф-влаклан кӧра компаний утларак пластикан бутылкыш куснаш тӱҥалеш манын ойлен. Тиде план локтылалт кертеш, у тариф-влак термопластиклан эҥгекым ыштат гын. Раскрытие записи ончыкта, компаний тыгак лоббировать Конгресс ваштареш тариф тений, но документ-влак раш огыл, могай политике, да компаний йодышлан вашештен огыл ProPublica. (Кока-Кола Трамп деке лишемдаш тӧчен, тудын инаугурацийжылан 250 тӱжем наре долларым пӧлеклен, а тудын генеральный директоржо Трамплан йӧратыме газировкым, Диет Кока-Колын, персонализироватьлыме бутылкыжым пуэн.)
Пытартыш жапыште тариф деч кораҥмаш шотышто эше ик сектор — ял озанлык, тудо пестицид ден ӱяҥдышын кумда спектржым авалта.
Американ фермер бюро федераций, ял озанлык лоббировать группо, шукерте огыл шке сайтыштыже анализым вераҥден, тушто ужаш дене эрыкым пуымо нерген моктеныт да дерн да калий деч эрыкым пуымо нерген «Американ фермер бюро федераций гай ял озанлык организаций-влакын неле тыршымышт» да «фермер ден ранчо оза-влакын тӱшка йӱкыштын пайдалыкшым ончыктышо танык» манын лӱмденыт.
Шуко моло импорт сату уло, нуно пошлиным тӱлыдымӧ категорийыш огыт пуро, но кумдан рашемдыме гын, пошлиным тӱлыдымӧ категорийыш пурен кертыт.
Ик пример — искусственный подсластитель сукралоза. Тудым пуртымаш кочкыш да напитке продуктым кучылтшо компаний-влаклан кугу пайдам конда ыле. Но сукралоза южгунам эмыште кучылталтеш, нуным утларак тамле ышташ манын. Раш огыл, Ош пӧрт наркотикым лукмо деч кораҥмылан кӧра але иктаж-могай вес амаллан кӧра тудым пурташ пеҥгыдемден.
Кумда категорий-влак, кудышт эрыкым налыныт, тӱҥ шотышто отрасль-влак лийыныт, кудым США-н правительствыже шке полномочийже почеш ончыкылык тариф-влакым шымлен, национальный лӱдыкшыдымылыкым аралыме шотышто тариф-влакым шындаш манын.
Тый лудмо историйым мемнан лудшо-влак ыштеныт. Ме ӱшанена, тудо тендам ProPublica-лан полшаш кумылаҥда, тыге ме умбакыже шымлыме журналистикым ыштен кертына, тудо кучемым почын пуа, чынжым почын пуа да чын вашталтышым конда.
ProPublica — тиде коммерческий огыл редакций, тудо беспартийный, факт-влак негызеш журналистикылан пӧлеклалтын, тудо властьым ответственностьыш куча. Ме 2008 ийыште следственный отчетын шагалеммыжлан кӧра негызлалтынна. Ме 15 ий утла чын огыл ыштымым, коррупцийым да властьым чын огыл кучылтмым почын пуэнна — тиде паша лушкыдо, дорогостоящий да мемнан демократийлан нигунамсе деч кӱлешанрак. Шым гана Пулитцер премийын лауреатше, ме кугыжаныш да верысе кучемлаште, корпорацийлаште, учрежденийлаште да молат реформым эртаренна, тыгодым калыкын интересшым мемнан отчетна рӱдыштӧ кученна.
Ставке-влак нигунамсе деч кугурак улыт. Кугыжанышыште этике гыч тӱҥалын, репродуктивный тазалык марте, климат кризис марте да умбакыже, ProPublica эн кӱлешан историй-влакын ончыл линийыштышт шога. Тендан пӧлекда мыланна властьыште улшо-влакым ответственностьыш налаш да чынлыкым шке деке лишемдаш полша.
Эл мучко 80 000 утла йӧратыше-влак дене пырля шымлыме журналистикым арален кодаш ушныза, тыге тудо увертарен, кумылаҥден да кужу жаплан эҥгекым ыштен кертеш. Тиде пашам ышташ йӧным ыштымыланда таум ыштена.
Федерал правительстве да Трампын бизнесше нерген информацийым пуашлан мый денем электрон почто але лӱдыкшыдымӧ канал дене кылдалтса.
ProPublica Дональд Трампын кокымшо срокшо годым эн чот тӱткышым ойыраш кӱлшӧ область-влаклан ойыралтеш. Теве икмыняр йодыш, кудым мемнан репортерна-влак ойырен налыт — да нунын деке лӱдыкшыдымӧ йӧн дене кузе миен шуаш.
Мемнан репортер-влакын командышт нерген утларак пален налаш. Увер-влак вияҥме семын ме умбакыже ойыртемалтше область-влакым пайлаш тӱҥалына.
Тазалык да йырым-йырысе среда йодыш-влакым да нуным виктарыше орган-влакым, тыгак йырым-йырысе средам аралыме шотышто агентствым, лончылем.
Мый юстиций да права шотышто йодыш-влакым лончылем, ты шотыштак Юстиций министерстве, США-се адвокат-влак да суд-влак.
Мый илыме вер да транспорт йодыш-влакым, тыгак нине секторлаште пашам ыштыше компаний-влакым да нуным эскерыше регулятор-влакым, лончылем.
Тендан ойыртемалтше каҥашда але историйда уке гын, мыланна эше тендан полышда кӱлеш. Мемнан дене кеч-могай жапыште кылым кучаш федерал пашаеҥ ресурс сетьын членже лияш возалтына.
ProPublica-н кодшым ончен лекше эксперт-влак системыште шуко тургыжландарыше ситыдымашым муыныт, нуно Трампын администрацийже искусственный интеллектлан кӱлешан службо-влакым виктараш йӧным пуымым рашемдат.
CNN-ын налме записиже-влак ончыктат: медицине опыт деч посна правительствын пайдалыкше шотышто департаментыште пашам ыштыше еҥ ИИ-м кучылтын, могай VA контрактым пытараш кӱлмым рашемдаш манын. «ИИ моткоч йоҥылыш ӱзгар лийын», — каласен ик эксперт.
Томас Фугате, колледжыште ик ий веле лектын, национальный лӱдыкшыдымылык шотышто опытшо уке, эл лӱдыкшыдымылык департаментын чиновникше лийын, правительствын насильственный экстремизм ваштареш кучедалме шотышто кӱшыл рӱдержым вуйлатен.
Президентын тӱрлӧ тыршымаш ваштареш атакыже кӱкшӧ образованийым налше кугыжаныш пашаеҥ-влакын карьерыштым локтылын — кеч нунын йомдарыме паша верышт кокла гыч южышт нимогай DEI инициативе дене тура кылдалтын огытыл.
Внутренний лӱдыкшыдымылык министерствын записиже почеш, чиновник-влак паленыт: 238 депортироватлыме кокла гыч пелыже утла США-ште уголовный пашашт уке да нуно иммиграционный законым гына пудыртеныт.
Мика Розенберг, ПроПублик; Перла Тревизо, ProPublica да The Texas Tribune; Мелисса Санчес ден Габриэль Сандовале, ProPublica; Ронна Рискес, Повстанческий альянс тергымаш; Адриан Гонсалес, Фейк-нью-влакым кычалше-влак, 2025 ий 30 май, 5 шагат эрдене CST
Ош пӧрт контртеррористический операций гыч персонал ден финансированийым массовый депортацийыш кусарыме семын, штат-влак Вашингтонын ик жапыште полшымо контртеррористический тыршымыжым арален кодаш тыршеныт. Лектыш лаштык-лаштык йӧн лийын, тудо шуко верым аралыме деч посна коден.
Томас Фугате, колледжыште ик ий веле лектын, национальный лӱдыкшыдымылык шотышто опытшо уке, эл лӱдыкшыдымылык департаментын чиновникше лийын, правительствын насильственный экстремизм ваштареш кучедалме шотышто кӱшыл рӱдержым вуйлатен.
CNN-ын налме записиже-влак ончыктат: медицине опыт деч посна правительствын пайдалыкше шотышто департаментыште пашам ыштыше еҥ ИИ-м кучылтын, могай VA контрактым пытараш кӱлмым рашемдаш манын. «ИИ моткоч йоҥылыш ӱзгар лийын», — каласен ик эксперт.
Скандал, тергымаш да йоча-влаклан наказаний семын изолироватлымашым кучылтмо гынат, Ричард Л. Бин шке лӱмжым нумалше ийготыш шудымо-влакын изоляторыштын директоржо семын кодеш.
Пейдж Пфлегер, WPLN/Нэшвилл мер радио, да Мариам Эльба, ProPublica, 2025 ий 7 июнь, 5:00 эрдене ET